• Autor
• Blog
• Top 16
• Biblioteka
• Top YT
• Odnośniki

Szukaj:

• Elektronika
• Mikroprocesory
• Podkręcanie
• Sprzęt

Diagnostyka komputera PC

Najczęściej kło­po­ty z pra­wid­ło­wym dzia­ła­niem kom­pu­te­ra są spo­wo­do­wa­ne przez na­stę­pu­ją­ce czyn­ni­ki:

• usz­ko­dzo­ny lub sła­bej ja­koś­ci za­si­lacz o nie­wy­star­cza­ją­cej mo­cy, nie­pra­wid­ło­wym po­zio­mie na­pięć za­si­la­ją­cych lub wpro­wa­dza­ją­cy za­kłó­ce­nia unie­moż­li­wia­ją­ce pra­wid­ło­wą pra­cę pod­ze­spo­łów kom­pu­te­ra,
• usz­ko­dzo­ne mo­du­ły pa­mię­ci opera­cyj­nej (RAM) wpro­wa­dza­ją­ce prze­kła­ma­nia w da­nych skut­ku­ją­ce za­wie­sza­niem się pro­gra­mów i sys­te­mu opera­cyj­ne­go, wy­świet­la­niem lo­so­wych błę­dów przez pro­gra­my lub nie­bies­kich ekra­nów sys­te­mu opera­cyj­ne­go,
• nie­wy­star­cza­ją­ce chło­dze­nie wnęt­rza kom­pu­te­ra lub pro­ce­so­ra, skut­ku­ją­ce prze­grze­wa­niem się ele­men­tów i nie­pra­wid­ło­wą ich pra­cą,
• uszko­dze­nie kon­den­sa­to­rów elek­tro­li­tycz­nych, głów­nie na pły­cie głów­nej kom­pu­te­ra,
• nie­właś­ci­we usta­wie­nia BIOS.

Zanim zaj­miesz się diag­no­zo­wa­niem i usu­wa­niem prob­le­mów sprzę­to­wych upew­nij się, że op­cja sys­te­mu Win­dows po­wo­du­ją­ca auto­ma­tycz­nie po­now­ne uru­cho­mie­nie kom­pu­te­ra w przy­pad­ku wy­stą­pie­nia nie­bies­kie­go ekra­nu jest wy­łą­czo­na. Jej dzia­ła­nie zmie­nia ob­ja­wy uszko­dzeń i mo­że utrud­nić usta­le­nie właś­ci­wej przy­czy­ny.

Zasilacz

Zasilacz to je­den z pod­ze­spo­łów ma­ją­cych naj­więk­szy wpływ na sta­bil­ne i nie­za­wod­ne dzia­ła­nie kom­pu­te­ra. Można oszczę­dzić na pro­ce­so­rze, ku­pić słab­szą kar­tę gra­ficz­ną lub o po­ło­wę mniej po­jem­ny dysk twar­dy, lecz pod żad­nym po­zo­rem nie wol­no oszczę­dzać na za­si­la­czu.

Zasilaczom ATX po­świę­ci­łem swe­go cza­su spo­ro miej­sca w moim blo­gu: 1, 2, 3, 4, 5. Przeczytaj te wpi­sy, za­nim przej­dziesz do dal­szej częś­ci ar­ty­ku­łu.

Podstawo­wa za­sa­da do­ty­czą­ca diag­no­sty­ki za­si­la­czy brzmi: nie wierz wska­za­niom BIOS lub pro­gra­mów diag­nos­tycz­nych. Mogą one za­ni­żać lub za­wy­żać od­czy­ty, po­za tym są zu­peł­nie bez­uży­tecz­ne, je­że­li kom­pu­ter nie uru­cha­mia się w ogó­le lub nie dzia­ła sta­bil­nie. Jedyny wia­ry­god­ny spo­sób spraw­dze­nia za­si­la­cza to pod­łą­cze­nie mul­ti­met­ru do wtycz­ki za­si­la­cza do­star­cza­ją­cej na­pięć 5 V (czer­wo­ny oraz czar­ny) i 12 V (żół­ty oraz czar­ny) i od­czy­ta­nie wska­zań.

Pomiary na­le­ży wy­ko­nać (oczy­wiś­cie o ile to moż­li­we) w dwóch sytu­acjach: przy bra­ku ob­cią­że­nia (na przy­kład po za­ła­do­wa­niu sys­te­mu opera­cyj­ne­go) oraz przy peł­nym ob­cią­że­niu (100% wy­ko­rzys­ta­nia pro­ce­so­ra, ge­ne­ro­wa­nie obra­zu trój­wy­mia­ro­we­go, ope­rac­je dys­ko­we). W oby­dwu przy­pad­kach żad­ne z ba­da­nych na­pięć nie mo­że prze­kro­czyć do­pusz­czal­nych gra­nic, przy czym zbli­ża­nie się do dol­nej gra­ni­cy dys­kwa­li­fi­ku­je za­si­lacz, a prze­kro­cze­nie gór­nej po­win­no sta­no­wić syg­nał ostrze­gaw­czy.

Dobre za­si­la­cze nie po­zwa­la­ją nig­dy dwóm naj­waż­niej­szym na­pię­ciom za­si­la­ją­cym (+12 V i +5 V) spaść o wię­cej niż 0.1 V po­ni­żej po­zio­mu no­mi­nal­ne­go. Potrafią też one w spo­rym za­kre­sie kom­pen­so­wać wzrost na­pięć spo­wo­do­wa­ny zmniej­sze­niem ob­cią­że­nia obli­cze­nio­we­go kom­pu­te­ra.

Pomiar na­pięć +3.3 V, -5.0 V i -12 V za po­mo­cą mier­ni­ka nie jest nie­ste­ty tak pros­ty. Napięcia te są wy­pro­wa­dzo­ne je­dy­nie na wty­ku ATX za­si­la­ją­cym pły­tę głów­ną kom­pu­te­ra. Ich po­mia­ru moż­na do­ko­nać z od­łą­czo­ną wtycz­ką (ale wte­dy nie­uwzględ­nio­na zo­sta­nie nor­mal­na pra­ca kom­pu­te­ra) lub, je­że­li mier­nik jest wy­po­sa­żo­ny w cien­kie koń­ców­ki po­mia­ro­we, wsu­wa­jąc koń­ców­kę we wtyk ATX od gó­ry (od stro­ny prze­wo­dów). Nie na­le­ży też mar­twić się zu­peł­nie ab­sur­dal­ny­mi wy­ni­ka­mi po­mia­rów na­pięć ujem­nych: w obec­nie pro­du­ko­wa­nych kom­pu­te­rach nie są one prak­tycz­nie uży­wa­ne i ich war­toś­ci mo­gą róż­nić się od no­mi­nal­nych bar­dziej, niż wy­ni­ka to z po­wyż­szej ta­be­li.

Pamięć RAM

Uszkodze­nia pa­mię­ci RAM są jed­ny­mi z naj­częst­szych przy­czyn nie­do­ma­ga­nia kom­pu­te­rów. Objawy to nie­moż­ność za­in­sta­lo­wa­nia sys­te­mu opera­cyj­ne­go, po­ja­wia­nie się nie­bies­kich ekra­nów, za­wie­sza­nie się pro­gra­mów lub ca­łe­go kom­pu­te­ra oraz, szcze­gól­nie częs­to, usz­ko­dze­nia re­je­stru sys­te­mu Win­dows.

Moduły pa­mię­ci po­win­ny być te­sto­wa­ne wy­łącz­nie w kom­pu­te­rze spra­wia­ją­cym prob­le­my. Często bo­wiem zda­rza się, że mo­du­ły nie pra­cu­ją­ce po­praw­nie z jed­ną pły­tą głów­ną dzia­ła­ją ideal­nie po prze­ło­że­niu do in­ne­go kom­pu­te­ra.

Najwygodniej­szym na­rzę­dziem słu­żą­cym do tes­to­wa­nia pa­mię­ci RAM jest Memtest86+. Pobiera się go w po­sta­ci pli­ku obra­zu go­to­we­go do na­gra­nia na pły­cie CD-R lub noś­ni­ku ty­pu pen-drive i uru­cha­mia bez­po­śred­nio z nich. Dzięki te­mu pro­gram mo­że słu­żyć na­wet do tes­to­wa­nia kom­pu­te­rów, na któ­rych nie­moż­li­we jest po­praw­ne za­in­sta­lo­wa­nie sys­te­mu opera­cyj­ne­go.

Po uru­cho­mie­niu Memtest86+ wy­ko­nu­je w nie­skoń­czo­nej pęt­li ko­lej­ne prze­bie­gi te­sto­we. W ra­zie na­pot­ka­nia błę­du in­for­mac­ja o nim zo­sta­nie wy­świet­lo­na w dol­nej częś­ci ekra­nu na czer­wo­nym tle, a licz­nik błę­dów (Errors) w gór­nej częś­ci zo­sta­nie zwięk­szo­ny:

Po go­dzi­nie tes­to­wa­nia bez ani jed­ne­go błę­du wia­do­mo, że z kom­pu­te­rem nie jest cał­kiem źle, lecz do­pie­ro 12- lub 24-go­dzin­ny test da­je spo­rą dozę pew­no­ści, że pa­mięć jest spraw­na, zgod­na z pły­tą głów­ną i właś­ci­wie skon­fi­gu­ro­wa­na. Dlatego w ra­zie wąt­pli­wo­ści war­to po­zo­sta­wić kom­pu­ter na jed­ną do­bę z dzia­ła­ją­cym pro­gra­mem Memtest86+. Już je­den błąd dys­kwa­li­fi­ku­je pa­mięć: spraw­ny kom­pu­ter nie mo­że prze­kła­my­wać da­nych na­wet po kil­ku dniach te­stów.

Nie zaw­sze po­wo­dem zgła­sza­nia błę­dów jest uszko­dze­nie któ­re­goś z mo­du­łów pa­mię­ci. Czasem wy­star­czy zmie­nić usta­wie­nia do­ty­czą­ce pa­mię­ci w pro­gra­mie kon­fi­gu­ra­cyj­nym BIOS kom­pu­te­ra. Czasem war­toś­ci do­myśl­ne, do­bra­ne przez pły­tę lub od­czy­ta­ne z mo­du­łów RAM, nie są mi­mo wszyst­ko od­po­wied­nie. Można też eks­pe­ry­men­tal­nie wy­łą­czyć dwu­ka­na­ło­wy tryb ob­słu­gi pa­mię­ci, sta­wia­ją­cy zwięk­szo­ne wy­ma­ga­nia mo­du­łom oraz pły­cie. Jeżeli jed­nak wszyst­ko wska­zu­je na to, że je­den z mo­du­łów jest usz­ko­dzo­ny, je­dy­nym spo­so­bem na spraw­dze­nie tej teorii jest wy­mia­na te­go mo­du­łu na in­ny, spraw­dzo­ny wcześ­niej w in­nym kom­pu­te­rze.

Chłodzenie

Nowo­czes­ne mi­kro­pro­ce­so­ry wy­dzie­la­ją osza­ła­mia­ją­ce iloś­ci ciep­ła, a go­rą­ce la­ta sta­wia­ją trud­ne za­da­nia przed sys­te­ma­mi chło­dze­nia kom­pu­te­rów. Tymcza­sem więk­szość ukła­dów sca­lo­nych źle zno­si tem­pe­ra­tu­ry prze­kra­cza­ją­ce 70°C, a urzą­dze­nia me­cha­nicz­ne (na przy­kład dys­ki twar­de) nie po­win­ny pra­co­wać w tem­pe­ra­tu­rach prze­kra­cza­ją­cych 50°C.

Aby wy­klu­czyć tem­pe­ra­tu­rę ja­ko przy­czy­nę nie­pra­wid­ło­wej pra­cy kom­pu­te­ra, war­to po­zwo­lić mu pra­co­wać ze zdję­tą obu­do­wą. Odczytane w pro­gra­mie kon­fi­gu­ra­cyj­nym BIOS lub pro­gra­mach diag­nos­tycz­nych tem­pe­ra­tu­ry war­to zwe­ry­fi­ko­wać do­ty­ka­jąc ra­dia­to­ra pro­ce­so­ra, most­ka pół­noc­ne­go pły­ty głów­nej oraz po­wierz­chni dys­ków twar­dych. W każ­dym przy­pad­ku po­wierz­chnie mo­gą być let­nie lub ciep­łe, lecz nie po­win­ny pa­rzyć.

Temperatu­ra jest częs­to przy­czy­ną auto­ma­tycz­ne­go wy­łą­cza­nia się kom­pu­te­ra i bra­ku moż­li­woś­ci po­now­ne­go włą­cze­nia go przez kil­ka­naś­cie mi­nut. W ta­kich przy­pad­kach naj­częś­ciej re­a­gu­je wy­łącz­nik ter­micz­ny w za­si­la­czu. Aby wy­klu­czyć tę przy­czy­nę na­le­ży otwo­rzyć za­si­lacz, oczy­ścić go z ku­rzu i spraw­dzić opo­ry wir­ni­ka wen­ty­la­to­ra chło­dzą­ce­go (i ewen­tu­al­nie na­sma­ro­wać je­go ło­żys­ko lub wy­mie­nić wen­ty­la­tor). Uwa­ga: za­si­lacz mu­si być od­łą­czo­ny od sie­ci za­si­la­ją­cej (i naj­le­piej od wszyst­kich od­bior­ni­ków), po­wi­nien po­stać kil­ka­naś­cie mi­nut bez­po­śred­nio po od­łą­cze­niu od sie­ci, a po­nad­to na­le­ży uni­kać do­ty­ka­nia je­go ele­men­tów oraz ja­kich­kol­wiek od­sło­nię­tych frag­men­tów prze­wo­dów oraz ście­żek prze­wo­dzą­cych.

Jeżeli kom­pu­ter pra­cu­je le­piej po zdję­ciu po­kry­wy obu­do­wy, na­le­ży za­dbać o ele­ganc­kie uło­że­nie prze­wo­dów we wnęt­rzu kom­pu­te­ra (by nie blo­ko­wa­ły prze­pły­wu po­wie­trza) oraz do­ło­żyć do obu­do­wy wen­ty­la­to­ry obie­go­we: wdmu­chu­ją­cy po­wiet­rze z przo­du obu­do­wy (naj­le­piej skie­ro­wa­ny na dys­ki twar­de) i wy­cią­ga­ją­cy po­wiet­rze z ty­łu obu­do­wy (pod za­si­la­czem, za pro­ce­so­rem).

Kondensato­ry elek­tro­li­tycz­ne

Uszkodzenie kon­den­sa­to­rów elek­tro­li­tycz­nych po­wo­du­je róż­no­ra­kie ob­ja­wy, od lo­so­we­go za­wie­sza­nia się kom­pu­te­ra przy nag­łej zmia­nie ob­cią­że­nia pro­ce­so­ra lub dłuż­szej bez­czyn­no­ści aż po nie­moż­ność włą­cze­nia kom­pu­te­ra po dłuż­szej przer­wie w pra­cy. Kondensa­to­rom elek­tro­li­tycz­nym po­świę­ci­łem swe­go cza­su osob­ny tekst.

Uszkodzone kon­den­sa­to­ry dość częs­to moż­na roz­poz­nać po na­puch­nię­tych den­kach wi­docz­nych od gó­ry (po­win­ny być ideal­nie płas­kie) lub, w skraj­nych przy­pad­kach, po bru­nat­nym na­lo­cie na den­kach lub ścian­kach. Przed ba­da­niem pły­ty głów­nej na­le­ży ostroż­nie od­ku­rzyć wnęt­rze i za­pew­nić so­bie do­bre oświet­le­nie.

Wymianę naj­le­piej po­wie­rzyć elek­tro­ni­ko­wi ma­ją­ce­mu do­świad­cze­nie w lu­to­wa­niu ob­wo­dów wie­lo­warst­wo­wych. Wymieniać na­le­ży od ra­zu wszyst­kie kon­den­sa­to­ry na­le­żą­ce do jed­nej gru­py, na­wet, je­że­li tyl­ko nie­któ­re ma­ją już wi­docz­ne ob­ja­wy usz­ko­dze­nia. Warto sto­so­wać kon­den­sa­to­ry nis­ko­szu­mo­we o ob­ni­żo­nej in­duk­cyj­no­ści (Low-ESR).

Ustawienia BIOS

Niepoprawne usta­wie­nia BIOS rów­nież mo­gą spo­wo­do­wać za­wie­sza­nie się kom­pu­te­ra lub apli­kac­ji. Z te­go po­wo­du naj­le­piej jest no­to­wać so­bie każ­dą zmia­nę w usta­wie­niach i nig­dy nie wpro­wa­dzać wię­cej niż jed­nej zmia­ny na­raz. Po wpro­wa­dze­niu zmia­ny war­to przez co naj­mniej kil­ka go­dzin ko­rzy­stać z kom­pu­te­ra, zwra­ca­jąc jed­no­cześ­nie bacz­ną uwa­gę, czy dzia­ła on sta­bil­nie i nie­za­wod­nie.

Walkę z nie­sta­bil­ną pra­cą kom­pu­te­ra moż­na też roz­po­cząć od wczy­ta­nia do­myśl­nych war­toś­ci kon­fi­gu­rac­ji BIOS za po­mo­cą op­cji Load Setup Defaults. Powinna ona zmie­nić kon­fi­gu­rac­ję na mo­że nie naj­szyb­szą, lecz ra­czej sta­bil­ną.

Nie wol­no abso­lut­nie pró­bo­wać roz­wią­zy­wać prob­le­mów ze sta­bil­no­ścią na pod­krę­co­nym sprzę­cie. Zawsze przed roz­po­czę­ciem diag­no­sty­ki na­le­ży przy­wró­cić stan­dar­do­we tak­to­wa­nie wszyst­kich ele­men­tów (pro­ce­sor, pa­mięć, ma­gi­stra­le i tym po­dob­ne), po czym do­pie­ro uru­cha­miać pro­gra­my diag­no­stycz­ne spraw­dza­ją­ce spraw­ność pa­mię­ci. Podkręca­nie sa­mo w so­bie częs­to jest przy­czy­ną lo­so­we­go za­wie­sza­nia się lub po­wtór­ne­go uru­cha­mia­nia kom­pu­te­ra.

Testy spraw­no­ścio­we

Niezawod­ność dzia­ła­nia mi­kro­pro­ce­so­ra, pły­ty głów­nej, pa­mię­ci i chło­dze­nia moż­na zwe­ry­fi­ko­wać uru­cha­mia­jąc pro­gram wy­ko­nu­ją­cy bar­dzo in­ten­syw­ne obli­cze­nia o zna­nym wy­ni­ku. Dzięki po­rów­ny­wa­niu war­toś­ci ocze­ki­wa­nej i wy­li­czo­nej moż­na stwier­dzić, czy w cza­sie obli­czeń na­stą­pi­ło prze­kła­ma­nie da­nych. Z kolei peł­ne ob­cią­że­nie kom­pu­te­ra mo­że uproś­cić ujaw­nie­nie się prob­le­mów z za­si­la­niem lub chło­dze­niem.

Programem diag­no­stycz­nym te­go ty­pu jest Prime95. Program ten mo­że słu­żyć ja­ko klient ogólno­świa­to­wej sie­ci wy­zna­cza­ją­cej licz­by pierw­sze lub – w naj­częś­ciej uży­wa­nym try­bie Torture Test – po pros­tu te­sto­wać sta­bil­ność kom­pu­te­ra. Pojawie­nie się ja­kie­go­kol­wiek ko­mu­ni­ka­tu o błę­dzie dys­kwa­li­fi­ku­je kom­pu­ter i po­wo­du­je ko­niecz­ność szu­ka­nia przy­czy­ny nie­do­ma­ga­nia in­ny­mi już me­to­da­mi.

Ze wzglę­du na lo­so­we wy­stę­po­wa­nie błę­dów w za­leż­noś­ci od wy­ko­ny­wa­nych in­nych za­dań oraz od tem­pe­ra­tu­ry wnęt­rza kom­pu­te­ra, test na­le­ży wy­ko­ny­wać przez wie­le go­dzin. Dopiero 24- lub na­wet 48-go­dzin­ny test po­zwa­la stwier­dzić, czy kom­pu­ter dzia­ła fak­tycz­nie nie­za­wod­nie. Na szczęś­cie, w cza­sie trwa­nia te­stu moż­na nor­mal­nie ko­rzy­stać z kom­pu­te­ra.

Pod­su­mo­wa­nie

Testowa­nie spraw­no­ści kom­pu­te­ra i sta­bil­noś­ci je­go pra­cy nie jest za­ję­ciem pros­tym. Wymaga po­sia­da­nia sprzę­tu (mul­ti­metr, ewen­tu­al­nie sta­no­wis­ko po­mia­ro­we do ob­cią­ża­nia za­si­la­czy), za­pa­so­we­go sprzę­tu na wy­mia­nę częś­ci po­dej­rza­nych o nie­spraw­ność (za­si­la­cze, mo­du­ły pa­mię­ci, ele­men­ty chło­dzą­ce), a prze­de wszyst­kim wie­dzy na te­mat dzia­ła­nia sprzę­tu elek­tro­nicz­ne­go i do­świad­cze­nia na­by­wa­ne­go pod­czas ko­lej­nych pro­ce­dur diag­nos­tycz­nych.

Nawet jed­nak nie dy­spo­nu­jąc po­wyż­szym moż­na do­ko­nać sza­cun­ko­wej oce­ny spraw­no­ści ko­rzy­sta­jąc z pro­gra­mów diag­nos­tycz­nych ta­kich jak Memtest86+ czy Prime95, spraw­dzić tem­pe­ra­tu­ry ele­men­tów oraz sku­tecz­ność ich chło­dze­nia, oraz oce­nić wi­zu­al­nie stan kon­den­sa­to­rów elek­tro­li­tycz­nych. Znając mar­kę za­si­la­cza za­mon­to­wa­ne­go w kom­pu­te­rze moż­na też stwier­dzić, czy na­le­ży ona do „gru­py pod­wyż­szo­ne­go ry­zy­ka”.

Uwa­ga Więcej in­for­mac­ji na te­mat diag­no­sty­ki sprzę­to­wej kom­pu­te­ra oraz ba­da­nia sta­bil­noś­ci pra­cy kom­pu­te­ra po pod­krę­ce­niu znaj­dziesz w mo­jej książ­ce pod ty­tu­łem „Podkręca­nie pro­ce­so­rów: ćwi­cze­nia”, wy­da­nej na­kła­dem wy­daw­nic­twa Helion.